Hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển giao KHCN là một trong những hoạt động chính của các trường đại học. Nghiên cứu KHCN góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đại học. Trong đó tăng nguồn thu từ hoạt động KHCN của các trường đại học là một trong những dấu hiện thể hiện sự phát triển KHCN. Tuy nhiên, trong thời gian qua nguồn thu từ hoạt động KHCN tại các trường đại học chưa nhiều, phải chăng nó phản ánh tình trạng nghiên cứu KHCN trong các trường đại học hiện nay.

Nguồn thu cho trường còn khiêm tốn

   Nguồn kinh phí cho các hoạt động KH&CN bao gồm kinh phí từ ngân sách Nhà nước, các nguồn thu từ hoạt động hợp tác quốc tế và doanh thu từ hoạt động triển khai, chuyển giao các kết quả nghiên cứu.

Trong giai đoạn 2006-2008, tỷ lệ nguồn thu từ hoạt động KH&CN trong nguồn tài chính ngân sách của trường đại học theo 7 khối ngành chỉ đạt 3,92%. Tỷ lệ này cho thấy, khó có thể đạt được mục tiêu của Nghị quyết 14/2005/NQ-CP ngày 1/11/2005 của Chính phủ: Các trường đại học lớn phải là các trung tâm nghiên cứu khoa học mạnh của cả nước; nguồn thu từ các hoạt động khoa học và công nghệ, sản xuất dịch vụ đạt tối thiểu 15% tổng nguồn thu của các cơ sở giáo dục đại học vào năm 2010 và 25% vào năm 2020.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Vũ Luận nêu lên thực trạng đáng buồn là nhiều đề tài nghiên cứu sau khi nghiệm thu xong được xếp vào ngăn kéo. Do vậy, rất khó để có thể tăng nguồn thu cho trường từ hoạt động KH&CN.

Theo Hiệu trưởng trường Đại học Bách khoa Hà Nội, ông Nguyễn Trọng Giảng, các trường đại học chuyển giao công nghệ rất nhiều nhưng thu lại rất ít. Các thầy trong trường tự động chuyển giao, do vậy dẫn đến tình trạng thầy giàu, nhà trường nghèo không đủ kinh phí hoạt động.

Hiệu quả nghiên cứu khoa học phục vụ phát triển kinh tế xã hội chưa cao, nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ chiếm tỷ lệ rất thấp so với các nguồn thu khác. Đối với trường Bách Khoa Hà Nội, nguồn thu từ hoạt động này chỉ chiếm 2%.

Đi tìm nguyên nhân

   Theo ông Tạ Đức Thịnh,  Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và Môi trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo, do quá tải về chương trình đào tạo nên các trường dành ít thời gian cho các hoạt động khoa học và công nghệ. Đội ngũ cán bộ KH&CN đầu ngành còn mỏng. Cơ sở vật chất cho hoạt động KH&CN thiếu cả về số lượng và chất lượng. Các trường đại học chưa chủ động trong hoạt động KH&CN, hợp tác quốc tề về KH&CN còn chưa được chú trọng.

Còn theo ông Nguyễn Trọng Giảng, nguồn thu từ hoạt động KHCN của các trường đại học còn hạn chế do nghiên cứu của các trường đại học, Viện nghiên cứu chưa có sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp, chưa có chương trình mang tính đón đầu. Cơ chế quản lý KHCN của các trường còn nhiều vấn đề. Hàm lượng KHCN của các đề tài còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn.

Giải pháp đưa ra

   Nhiều ý kiến đưa ra nhằm tăng nguồn thu từ hoạt động khoa học công nghệ của các trường đại học tập trung vào các vấn đề: Cơ chế quản lý, chính sách hỗ trợ nhà khoa học, tăng cường cơ sở vật chất, hỗ trợ chuyển giao công nghệ…

Ts.Nguyễn Thị Trâm, Đại học Nông nghiệp Hà Nội, cho rằng nên đầu tư phòng thí nghiệm mạnh, có như vậy đội ngũ các nhà khoa học mới có điều kiện nghiên cứu. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu nên bán sản phẩm của mình cho chính bản thân các đơn vị trong trường. Từ đó, nhà trường thu được lợi ích lâu dài, có thêm thời gian để nâng cao chất lượng sản phẩm, sinh viên có điều kiện học tập nghiên cứu.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế gắn kết nhà khoa học và sản phẩm của mình. Nhà khoa học không nên chỉ làm một sản phẩm trong thời gian ngắn, sau đó lại xin đề tài mới mà không quan tâm đến sản phẩm đã hoàn thành phục vụ đời sống như thế nào? Và trong thời gian bao lâu?

Tăng nguồn thu từ hoạt động KHCN của các trường đại học là một trong những dấu hiệu thể hiện sự phát triển khoa học công nghệ. Nếu không giải quyết tốt vấn đề này thì chúng ta sẽ rơi vào cái vòng luẩn quẩn:  Kinh phí - chất lượng nghiên cứu. Và như vậy, mong muốn để các trường đại học, các Viện nghiên cứu sẽ trở thành các trung tâm nghiên cứu khoa học sẽ khó trở thành hiện thực.      

 Nguyễn Trang