Nghiên cứu và chuyển giao khoa học là một trong những hoạt động chính của các trường Đại học. Hoạt động khoa học công nghệ đóng góp vào ngân sách của các trường. Tuy nhiên nguồn thu từ hoạt động này chưa nhiều, chiếm tỷ lệ thấp hơn so với các nguồn thu khác. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do hệ thống phòng thí nghiệm chưa đủ về số lượng và chưa đảm bảo về chất lượng. Muốn đẩy nhanh, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trong các trường đại học, một trong những việc phải làm là nâng cao về số lượng cũng như chất lượng các phòng thí nghiệm.

   Theo thống kê năm học 2007-2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện tại cả nước có 2.083 phòng thí nghiệm. Như vậy, bình quân mỗi trường đại học có khoảng 20 phòng thí nghiệm. Số lượng phòng thí nghiệm còn khiêm tốn, do vậy chưa đáp ứng nhu cầu sử dụng vào công tác nghiên cứu khoa học, hơn nữa chủ yếu các phòng thí nghiệm này tập trung ở một số trường đại học lớn.

   Giai đoạn 2001-2008, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đầu tư, tăng cường trang thiết bị cho 74 phòng thí nghiệm với tổng kinh phí là 314,9 tỷ đồng (bình quân 4,3 tỷ đồng/phòng) và đầu tư phát triển 20 phòng thí nghiệm với tổng kinh phí 355,3 tỷ đồng (bình quân 17,8 tỷ đồng/phòng thí nghiệm). Kinh phí đầu tư lớn như vậy nhưng đa phần phòng thí nghiệm hoạt động kém hiệu quả.

   Theo Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Đầu tư của các trường còn dàn trải, cơ bản tập trung cho nhu cầu đào tạo, còn thiếu vắng các phòng thí nghiệm cao cấp, hiện đại phục vụ nghiên cứu khoa học và kể cả những phòng thí nghiệm được đầu tư nhưng chưa được sử dụng có hiệu quả. GS Tạ Đức Thịnh, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và Môi trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết: Hiện nay ở nước ta đầu tư nhiều phòng thí nghiệm với kinh phí lớn nhưng hoạt động không có hiệu quả. Sở dĩ có tình trạng này là do trường không có chính sách, cơ chế để quản lý các phòng thí nghiệm, thiếu yêu cầu tạo ra sản phẩm đối với các phòng thí nghiệm, để nâng cao chất lượng nghiên cứu, chuyển giao khoa học công nghệ.

   Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chế tạo tàu thủy, Trường Đại học Nha Trang, TS Nguyễn Văn Đạt chia sẻ, phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học cần có phòng thí nghiệm hiện đại. Viện Nghiên cứu Chế tạo Tàu thủy có Phòng Thiết kế - Kiểm nghiệm được trang bị một số thiết bị phục vụ và kiểm nghiệm vật liệu khá hiện đại. Hầu hết các thiết bị đang sử dụng hiệu quả, vừa phục vụ đào tạo, vừa góp phần trang trải chi phí hoạt động cho đơn vị. Từ việc đầu tư cho cơ sở vật chất, mỗi năm Viện có doanh thu trung bình 8-10 tỷ đồng, đóng góp vào ngân sách Nhà nước 300-400 triệu động, đóng góp cho trường 200 triệu động.

   Nhà nước đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng để xây dựng và nâng cấp  các phòng thí nghiệm trong các trường đại học, nhưng hoạt động của các phòng thí nghiệm này có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào cơ chế quản lý và điều hành của nhà trường. Thiết nghĩ, các trường Đại học nên đề ra cơ chế vận hành và hoạt động, cũng như đầu tư nhân lực cho các phòng thí nghiệm, để phòng thí nghiệm thực sự phát huy hiệu quả trong công tác giáo dục và nghiên cứu khoa học.

Nguyễn Trang